Khi cha mẹ, vợ chồng hay anh chị em muốn chuyển phần vốn trong công ty gia đình cho bạn, có hai con đường chính: tặng cho hoặc mua bán. Với công ty trách nhiệm hữu hạn, nếu bạn là người thân trong phạm vi luật định thì nhận tặng cho phần vốn sẽ đương nhiên trở thành thành viên, không phải chờ hội đồng thành viên chấp thuận. Còn với mua bán, thủ tục chào bán cho thành viên hiện hữu vẫn phải làm như với người ngoài. Hai cách còn khác nhau ở người chịu thuế và cách xác định giá vốn sau này.
Bài này dành cho người nhận phần vốn trong công ty gia đình còn khi người chuyển vẫn còn sống, không phải trường hợp nhận thừa kế. Bài so sánh hai con đường, chỉ ra những điểm hay bị hiểu nhầm về thuế, và các bước làm cho gọn. Phần thuế chỉ ở mức nguyên lý vì luật thuế thu nhập cá nhân đang sửa đổi; con số cụ thể nên đối chiếu với cơ quan thuế tại thời điểm làm.
Tặng cho phần vốn góp: luật cho phép đến đâu
Luật Doanh nghiệp 2020 cho phép thành viên công ty trách nhiệm hữu hạn tặng cho một phần hoặc toàn bộ phần vốn góp của mình cho người khác. Điểm đặc biệt là luật phân biệt người nhận. Nếu người được tặng cho là vợ, chồng, cha, mẹ, con, hoặc người có quan hệ họ hàng đến hàng thừa kế thứ ba, người đó đương nhiên trở thành thành viên công ty. Nếu người được tặng cho là người khác, họ chỉ trở thành thành viên khi được hội đồng thành viên chấp thuận.
Quy định này nhằm tôn trọng việc chuyển tài sản trong gia đình, đồng thời bảo vệ tính chất đối nhân của công ty trách nhiệm hữu hạn: các thành viên còn lại không phải chấp nhận một người lạ chỉ vì người đó được tặng phần vốn. Với bạn, nếu là con hay vợ chồng của thành viên, con đường tặng cho giúp bỏ qua thủ tục chào bán và chấp thuận vốn có thể kéo dài.
Với công ty cổ phần, cổ phần nhìn chung được tự do chuyển nhượng, kể cả bằng hình thức tặng cho, trừ các hạn chế với cổ phần của cổ đông sáng lập trong 3 năm đầu và hạn chế riêng của điều lệ được ghi trên cổ phiếu. Nếu cha mẹ bạn là cổ đông sáng lập và công ty chưa đủ 3 năm, nên hỏi kỹ công ty về cách áp dụng hạn chế với việc tặng cho trước khi làm.
So sánh tặng cho và mua bán phần vốn trong gia đình
Bảng dưới đặt hai con đường cạnh nhau ở những điểm người nhận hay quan tâm. Các ô về thuế ghi nguyên lý; tỷ lệ và điều kiện miễn giảm đối chiếu văn bản hiện hành.
| Tiêu chí | Tặng cho | Mua bán |
|---|---|---|
| Người nhận trả tiền | Không | Có, theo giá thoả thuận |
| Vào công ty trách nhiệm hữu hạn | Người thân trong phạm vi luật định đương nhiên là thành viên | Phải qua thủ tục chào bán cho thành viên hiện hữu |
| Người chịu thuế thu nhập cá nhân | Người nhận, với thu nhập từ quà tặng là phần vốn | Người bán, với thu nhập từ chuyển nhượng vốn |
| Miễn thuế giữa người thân | Quy định miễn hiện hành chủ yếu dành cho bất động sản; với phần vốn không nên mặc định được miễn | Không nên mặc định được miễn |
| Giá vốn khi bán lại | Theo nguyên tắc xác định giá trị quà tặng tại thời điểm nhận, đối chiếu hướng dẫn | Giá thực trả có chứng từ |
| Giấy tờ chính | Hợp đồng tặng cho phần vốn góp | Hợp đồng chuyển nhượng phần vốn góp |
Điểm hay bị hiểu nhầm nhất là chuyện miễn thuế. Nhiều người nghĩ cứ chuyển tài sản giữa cha mẹ và con là được miễn thuế. Theo luật thuế thu nhập cá nhân hiện hành, các trường hợp miễn thuế giữa người thân được liệt kê cụ thể và chủ yếu gắn với bất động sản. Với phần vốn góp, hãy hỏi cơ quan thuế trước, đừng dựa vào kinh nghiệm truyền miệng.
Những điểm phải kiểm trước khi nhận
Phần vốn là tài sản chung của cha mẹ. Nếu phần vốn đứng tên cha nhưng hình thành trong thời kỳ hôn nhân, đó có thể là tài sản chung của cha mẹ. Việc tặng cho hay bán nên có sự đồng ý bằng văn bản của cả hai, để tránh sau này một người phản đối hoặc anh chị em khác khiếu nại.
Phần vốn đã góp đủ chưa. Nhận một phần vốn chưa góp đủ, dù là quà, vẫn có thể kéo theo nghĩa vụ hoặc tranh chấp về tỷ lệ. Kiểm chứng từ góp vốn như khi mua của người ngoài.
Ý kiến của các thành viên khác. Dù luật cho người thân đương nhiên trở thành thành viên khi nhận tặng cho, quan hệ với các thành viên ngoài gia đình vẫn quan trọng. Báo trước và giải thích giúp tránh căng thẳng không cần thiết.
Anh chị em trong nhà. Tặng cho một người con phần vốn lớn có thể gây cảm giác không công bằng với những người con khác. Cha mẹ có quyền định đoạt tài sản của mình khi còn sống, nhưng một cuộc nói chuyện gia đình rõ ràng trước khi ký tránh được tranh chấp về sau.
Người nhận chưa thành niên. Nếu người nhận là con chưa đủ 18 tuổi, việc xác lập giao dịch và thực hiện quyền thành viên thông qua người đại diện theo pháp luật, và có những hạn chế riêng. Nên hỏi người làm nghề trước khi chọn cách này.
Trình tự nhận phần vốn bằng tặng cho trong công ty trách nhiệm hữu hạn
Trình tự dưới đây dùng cho trường hợp người nhận là người thân trong phạm vi luật định. Tên văn bản và biểu mẫu cụ thể đối chiếu điều lệ công ty và hướng dẫn đăng ký doanh nghiệp hiện hành.
- Thống nhất trong gia đình về phần vốn được tặng cho, có văn bản đồng ý của vợ hoặc chồng người tặng nếu phần vốn là tài sản chung.
- Lập hợp đồng tặng cho phần vốn góp, ghi rõ phần vốn, tỷ lệ, giá trị theo vốn điều lệ, quan hệ thân nhân giữa hai bên; kèm giấy tờ chứng minh quan hệ thân nhân.
- Gửi hợp đồng và giấy tờ cho công ty; công ty ghi thông tin người nhận vào sổ đăng ký thành viên và cấp giấy chứng nhận phần vốn góp.
- Công ty nộp hồ sơ đăng ký thay đổi thành viên tại Phòng Đăng ký kinh doanh thuộc Sở Tài chính trong thời hạn luật định.
- Người nhận khai thuế thu nhập cá nhân với thu nhập từ quà tặng theo hướng dẫn của cơ quan thuế, nếu thuộc diện phải khai.
- Lưu hồ sơ gồm hợp đồng tặng cho, giấy tờ quan hệ thân nhân, giấy chứng nhận phần vốn góp, tờ khai và chứng từ thuế.
Hợp đồng tặng cho phần vốn góp không bắt buộc công chứng theo Luật Doanh nghiệp, nhưng với giá trị lớn hoặc khi gia đình đông người, công chứng giúp tăng độ chắc chắn. Nếu cha mẹ là chủ sở hữu duy nhất của công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên và tặng toàn bộ, đó là thay đổi chủ sở hữu công ty, thủ tục khác với thay đổi thành viên.
Khi nào mua bán hợp lý hơn tặng cho
Tặng cho không phải lúc nào cũng là lựa chọn tốt hơn. Có những hoàn cảnh mua bán phù hợp hơn: cha mẹ cần một khoản tiền để dưỡng già, người nhận muốn có giá vốn rõ ràng để sau này tính thuế khi bán lại, hoặc gia đình muốn công bằng giữa các con bằng cách người nhận phần vốn trả lại một khoản cho anh chị em. Mua bán cũng giúp minh bạch hơn với các thành viên ngoài gia đình.
Nếu chọn mua bán, hãy làm như một giao dịch thật: giá có cơ sở, tiền chuyển khoản thật, hợp đồng ghi đúng. Một giao dịch ghi là mua bán nhưng không có dòng tiền, hoặc giá tượng trưng quá thấp so với giá trị, có thể bị nhìn nhận là tặng cho trá hình hoặc bị cơ quan thuế ấn định giá. Khi đó, những lợi ích bạn tính đến ban đầu không còn.
Ngược lại, nếu thật sự là tặng cho, đừng ghi thành mua bán với giá giả để cố né một nghĩa vụ nào đó. Ghi đúng bản chất giao dịch là cách an toàn nhất cho cả người cho và người nhận, nhất là khi gia đình sau này có thay đổi như ly hôn, tranh chấp giữa anh chị em, hoặc người tặng qua đời.
Sau khi nhận: bạn là thành viên đầy đủ
Dù nhận bằng tặng cho hay mua bán, khi đã được ghi sổ, bạn là thành viên với đầy đủ quyền và nghĩa vụ như các thành viên khác: dự họp hội đồng thành viên, biểu quyết theo tỷ lệ phần vốn, nhận lợi nhuận khi công ty chia, chịu trách nhiệm trong phạm vi phần vốn của mình. Không có loại "thành viên hạng hai" vì nhận từ cha mẹ.
Trong công ty gia đình, ranh giới giữa quan hệ gia đình và quan hệ thành viên dễ bị mờ. Cha mẹ vẫn quen quyết mọi việc, còn con đã có phần vốn và có quyền biểu quyết. Nên thống nhất sớm cách ra quyết định, ai làm người đại diện theo pháp luật, ai ký giấy tờ ngân hàng, và cập nhật điều lệ nếu cần. Ghi những điều đó ra giấy khi mọi người còn vui vẻ dễ hơn nhiều so với lúc đã có bất đồng.
Nếu sau này bạn muốn bán lại phần vốn đã nhận, hồ sơ của lần nhận này là căn cứ đầu tiên được hỏi đến. Giữ đủ hợp đồng, giấy tờ quan hệ thân nhân, chứng từ thuế đã nộp, và bản trích sổ đăng ký thành viên có tên bạn. Người mua lại từ bạn sẽ kiểm tra chuỗi giấy tờ này giống như bạn từng kiểm tra người bán, và một mắt xích thiếu có thể làm giao dịch chậm lại hoặc bị ép giá.
Cũng nên nghĩ trước chuyện của chính bạn: phần vốn nhận từ cha mẹ trong thời kỳ hôn nhân, nếu là tặng cho riêng cho bạn, là tài sản riêng của bạn theo Luật Hôn nhân và gia đình. Hợp đồng tặng cho nên ghi rõ tặng riêng cho ai, để sau này không phát sinh tranh cãi trong gia đình nhỏ của bạn về việc phần vốn đó là của chung hay của riêng.
Câu hỏi thường gặp
Con nhận tặng cho phần vốn góp của cha mẹ có cần hội đồng thành viên đồng ý không?
Với công ty trách nhiệm hữu hạn, theo Luật Doanh nghiệp 2020, người được tặng cho là vợ, chồng, cha, mẹ, con hoặc người có quan hệ họ hàng đến hàng thừa kế thứ ba đương nhiên trở thành thành viên, không cần hội đồng thành viên chấp thuận.
Nhận tặng cho phần vốn góp từ cha mẹ có được miễn thuế thu nhập cá nhân không?
Không nên mặc định được miễn. Quy định miễn thuế giữa người thân trong luật hiện hành chủ yếu dành cho bất động sản. Với phần vốn góp, hãy hỏi cơ quan thuế tại thời điểm nhận vì luật thuế thu nhập cá nhân đang sửa đổi.
Tặng cho và mua bán phần vốn góp khác nhau ở người chịu thuế thế nào?
Theo nguyên lý hiện hành, với tặng cho, người nhận chịu thuế trên thu nhập từ quà tặng. Với mua bán, người bán chịu thuế trên thu nhập từ chuyển nhượng vốn. Tỷ lệ và cách tính cụ thể theo văn bản có hiệu lực.
Hợp đồng tặng cho phần vốn góp có bắt buộc công chứng không?
Luật Doanh nghiệp không bắt buộc công chứng hợp đồng tặng cho phần vốn góp. Tuy vậy, khi giá trị lớn hoặc gia đình đông người, công chứng giúp chắc chắn hơn và hạn chế tranh chấp về sau.
Bán phần vốn cho con với giá tượng trưng có được không?
Hai bên được tự thoả thuận giá, nhưng giá quá thấp so với giá trị có thể bị coi là tặng cho trá hình hoặc bị cơ quan thuế ấn định giá. Nên chọn đúng bản chất: thật sự mua bán thì giá có cơ sở, thật sự cho thì làm hợp đồng tặng cho.
Phần vốn đứng tên cha có cần mẹ đồng ý khi tặng cho con không?
Nếu phần vốn hình thành trong thời kỳ hôn nhân bằng tài sản chung, nên có văn bản đồng ý của mẹ để tránh tranh chấp. Nếu là tài sản riêng của cha, cần giấy tờ chứng minh điều đó.