Hợp đồng chuyển nhượng phần vốn góp là giấy tờ duy nhất nói bạn đã mua cái gì, trả bao nhiêu, trả lúc nào và được đền gì nếu phần vốn đó không như người bán nói. Luật Doanh nghiệp không bắt buộc hợp đồng này phải theo một mẫu cố định, cũng không bắt buộc công chứng. Chính vì tự do như vậy mà nhiều người mua phần vốn của bạn bè chỉ ký một tờ giấy ghi tên hai bên, tỷ lệ vốn và số tiền. Khi công ty lộ ra khoản nợ cũ, hoặc người bán chưa góp đủ vốn, tờ giấy đó gần như không giúp được gì.
Bài này dành cho cá nhân nhận chuyển nhượng một phần vốn góp trong công ty trách nhiệm hữu hạn nhỏ, thường là của người quen. Phần kiểm tra công ty trước khi quyết định mua là một việc khác; ở đây giả định bạn đã quyết mua và đang ngồi soạn hợp đồng. Mỗi mục dưới đây là một nhóm điều khoản: vì sao bên nhận cần nó, nên viết theo hướng nào, và người bán thường phản ứng ra sao. Bài không đưa ra "mẫu chuẩn", chỉ nêu bố cục và nội dung nên có.
Vì sao hợp đồng một trang là rủi ro của bên nhận
Trong giao dịch phần vốn góp, người bán biết rõ công ty hơn bạn rất nhiều. Họ đã ngồi trong hội đồng thành viên, đã thấy sổ sách, biết khoản nào chưa trả, hợp đồng nào đang có vấn đề. Bên nhận thì chỉ thấy những gì được cho xem. Khoảng chênh thông tin này là lý do hợp đồng phải làm thay phần việc của trí nhớ: những gì người bán nói miệng lúc thương lượng cần được chuyển thành cam kết có chữ ký.
Một hợp đồng sơ sài thường chỉ có bốn thứ: tên hai bên, tên công ty, tỷ lệ phần vốn và giá. Thiếu mô tả phần vốn đã góp thực tế bao nhiêu, thiếu cam đoan về nợ, thiếu lịch trả tiền gắn với mốc pháp lý, thiếu cách xử lý khi một bên không làm. Khi có chuyện, bạn chỉ còn cách dựa vào quy định chung của Bộ luật Dân sự về hợp đồng, vốn không được viết riêng cho hoàn cảnh mua vốn của một công ty cụ thể.
Ngược lại, hợp đồng quá dài, bê nguyên điều khoản của các thương vụ lớn, cũng làm người bán là bạn bè thấy bị nghi ngờ và bỏ ngang. Cách làm hợp lý là giữ hợp đồng vừa phải nhưng không bỏ những nhóm điều khoản bên dưới. Mỗi nhóm chỉ cần vài câu rõ nghĩa. Nếu người bán từ chối cam kết những điều họ đã nói miệng, đó chính là thông tin bạn cần biết trước khi chuyển tiền, chứ không phải sau.
Mô tả đúng thứ đang được mua
Tỷ lệ và giá trị phần vốn theo điều lệ. Ghi rõ phần vốn được chuyển nhượng tương ứng bao nhiêu phần trăm vốn điều lệ, trị giá bao nhiêu theo vốn điều lệ đã đăng ký. Giá mua có thể cao hay thấp hơn con số này; hai con số khác nhau, nên tách ra hai dòng để sau này không ai lẫn.
Phần đã góp thực tế. Đây là chỗ hay bị bỏ qua. Người bán có thể cam kết góp năm trăm triệu nhưng thực tế mới góp ba trăm. Hợp đồng nên ghi phần vốn đã góp đủ, kèm danh mục chứng từ chứng minh đã góp (chứng từ chuyển khoản vào tài khoản công ty, biên bản định giá tài sản góp vốn nếu góp bằng tài sản).
Giấy tờ đi kèm. Liệt kê giấy chứng nhận phần vốn góp người bán đang giữ, trích sổ đăng ký thành viên, điều lệ bản đang có hiệu lực. Ghi người bán phải giao bản gốc hoặc bản sao có xác nhận vào thời điểm nào.
Phần vốn không bị ràng buộc. Ghi người bán cam kết phần vốn này không đang dùng để bảo đảm khoản vay nào, không bị kê biên, không có ai khác đang có quyền với nó. Nếu phần vốn hình thành trong thời kỳ hôn nhân, nên kèm văn bản đồng ý của vợ hoặc chồng người bán.
Quyền đi kèm phần vốn. Lợi nhuận năm nay đã chia hay chưa, phần lợi nhuận chưa chia thuộc ai. Nếu không ghi, rất dễ cãi nhau khi công ty chia lợi nhuận vài tháng sau ngày ký.
Cam đoan và bảo đảm của người bán
Nhóm điều khoản này biến lời nói thành trách nhiệm. Người bán khẳng định một loạt sự thật về mình và về công ty tại ngày ký; nếu sau này sự thật khác đi, bên nhận có căn cứ đòi bồi hoàn. Các điểm bên nhận nên đề nghị đưa vào:
- Người bán có đầy đủ năng lực và quyền để chuyển nhượng; các thành viên khác đã được chào bán theo đúng luật và điều lệ, hoặc đã có văn bản từ chối mua.
- Công ty không có khoản nợ, bảo lãnh, cam kết thanh toán nào ngoài danh sách đính kèm; danh sách đó nên ghi cả nợ thuế, nợ bảo hiểm xã hội và lương còn nợ người lao động.
- Công ty không đang là bên trong vụ kiện, vụ việc trọng tài, thanh tra hay xử phạt nào ngoài những gì đã nêu.
- Báo cáo tài chính và sổ sách đã cho bên nhận xem là bản thật đang lưu tại công ty, không phải bản soạn riêng để bán vốn.
- Các giấy phép kinh doanh, giấy phép con mà công ty đang cần để hoạt động còn hiệu lực, không đang bị đình chỉ.
- Người bán không biết có sự việc nào sắp xảy ra có thể làm giá trị phần vốn giảm đáng kể mà chưa báo cho bên nhận.
Cam đoan chỉ có giá trị khi gắn với hệ quả. Vì vậy ngay sau nhóm này phải là điều khoản bồi hoàn: nếu cam đoan nào sai, người bán chịu khoản thiệt hại phát sinh tương ứng với tỷ lệ phần vốn bạn đã mua, trong một thời hạn nhất định sau ngày hoàn tất. Người bán thường muốn thời hạn ngắn và có mức trần; bên nhận muốn thời hạn đủ dài để các khoản nợ thuế, bảo hiểm kịp lộ ra. Đó là chỗ để thương lượng, không phải chỗ để bỏ trống.
Lịch trả tiền gắn với mốc pháp lý
Sai lầm phổ biến nhất của bên nhận là trả hết tiền ngay khi ký. Lúc đó bạn chưa là thành viên, tên bạn chưa có trong sổ, hồ sơ chưa nộp lên cơ quan đăng ký kinh doanh. Cách an toàn hơn là chia tiền theo các mốc mà bạn kiểm được:
- Ký hợp đồng: trả một khoản đặt trước vừa phải, ghi rõ khoản này xử lý thế nào nếu giao dịch không hoàn tất vì lý do của mỗi bên.
- Có văn bản các thành viên khác từ chối quyền mua, hoặc hết thời hạn chào bán theo luật và điều lệ mà họ không mua: trả đợt tiếp theo.
- Công ty ghi tên bạn vào sổ đăng ký thành viên và cấp giấy chứng nhận phần vốn góp: đây là thời điểm luật coi bạn đã là thành viên, nên khoản lớn nhất nên đặt ở đây.
- Thông tin thay đổi thành viên đã được cập nhật trên hệ thống đăng ký doanh nghiệp: trả phần còn lại.
- Khoản giữ lại (nếu thoả thuận được): một phần nhỏ giữ thêm một thời gian để đối trừ nếu phát hiện cam đoan sai.
Mỗi đợt nên ghi điều kiện bằng một sự kiện kiểm chứng được, ví dụ "khi bên nhận nhận được bản sao sổ đăng ký thành viên có tên mình", thay vì "khi thủ tục xong". Câu chữ mơ hồ sẽ là chỗ hai bên cãi nhau đầu tiên.
Nghĩa vụ phối hợp và thời hạn hoàn tất
Sau khi ký, còn một chuỗi việc mà bên nhận không tự làm được: công ty phải họp hoặc lấy ý kiến hội đồng thành viên nếu điều lệ yêu cầu, ghi sổ, cấp giấy chứng nhận phần vốn góp, soạn và nộp hồ sơ thay đổi thành viên. Người làm những việc đó là người đại diện theo pháp luật và bộ phận hành chính của công ty, không phải bạn. Hợp đồng nên ghi người bán có nghĩa vụ vận động và ký các giấy tờ cần thiết để công ty làm những việc này trong một thời hạn cụ thể.
Nên đặt một ngày hoàn tất dự kiến và một ngày chót. Quá ngày chót mà giao dịch chưa hoàn tất vì lý do không thuộc về bên nhận, bên nhận có quyền chấm dứt hợp đồng và nhận lại tiền đã trả. Nếu thiếu điều khoản này, bạn có thể rơi vào tình trạng đã trả gần hết tiền mà nhiều tháng sau tên vẫn chưa có trong sổ, trong khi người bán vẫn đi họp và biểu quyết bằng phần vốn đó.
Một chi tiết nhỏ nhưng hay sinh chuyện: từ ngày ký đến ngày hoàn tất, ai được biểu quyết phần vốn này. Luật coi người bán vẫn là thành viên cho đến khi bạn được ghi sổ. Hợp đồng có thể ghi người bán không biểu quyết thông qua những việc lớn (vay nợ, bán tài sản, tăng giảm vốn, chia lợi nhuận) mà không hỏi ý kiến bên nhận trong giai đoạn chờ.
Các điều khoản hay bị bỏ và hệ quả
Bảng dưới đây gom những điều khoản người mua vốn của người quen hay bỏ qua vì ngại, cùng hệ quả thường gặp khi thiếu chúng. Đọc cột cuối để hiểu vì sao đáng mất công thương lượng.
| Điều khoản | Nội dung nên có | Hệ quả nếu thiếu |
|---|---|---|
| Phần vốn đã góp thực tế | Số đã góp, chứng từ kèm theo | Mua phải phần vốn "trên giấy", phải gánh nghĩa vụ góp phần còn thiếu |
| Danh sách nợ đính kèm | Nợ vay, nợ thuế, nợ bảo hiểm, nợ lương, bảo lãnh | Không có căn cứ đòi người bán khi nợ cũ lộ ra |
| Đồng ý của vợ hoặc chồng người bán | Văn bản đồng ý chuyển nhượng | Nguy cơ bị yêu cầu tuyên vô hiệu khi vợ chồng người bán tranh chấp |
| Lợi nhuận chưa chia | Thuộc người bán hay bên nhận | Tranh chấp ngay kỳ chia lợi nhuận đầu tiên |
| Ngày chót hoàn tất | Quyền chấm dứt và nhận lại tiền | Tiền đã trả, tên chưa vào sổ, không có lối ra |
| Cách giải quyết tranh chấp | Thương lượng, hoà giải, toà án hoặc trọng tài | Mất thời gian xác định nơi giải quyết khi có chuyện |
Không phải điều khoản nào người bán cũng chịu ký nguyên văn. Điều quan trọng là bạn biết mình đang nhượng bộ chỗ nào và rủi ro đổi lại là gì, thay vì ký mà không biết thiếu gì.
Ký kết, công chứng và khi nào nên nhờ luật sư
Luật Doanh nghiệp không đòi hợp đồng chuyển nhượng phần vốn góp phải công chứng. Hai bên ký là có hiệu lực theo thoả thuận, trừ khi điều lệ công ty có yêu cầu riêng về hình thức. Tuy vậy, nếu giá trị lớn hoặc hai bên không quen biết lâu, việc công chứng hợp đồng hoặc chứng thực chữ ký giúp tránh tranh cãi về sau rằng ai đã ký, ký lúc nào. Chi phí công chứng do hai bên thoả thuận ai chịu.
Nên ký thành đủ bản: mỗi bên giữ một bản, công ty giữ một bản để lưu cùng hồ sơ thay đổi thành viên. Các phụ lục như danh sách nợ, danh mục giấy tờ bàn giao, văn bản từ chối quyền mua của thành viên khác nên được ký nháy từng trang. Mọi khoản tiền nên chuyển khoản vào tài khoản đứng tên chính người bán, nội dung chuyển khoản ghi rõ thanh toán đợt mấy theo hợp đồng nào.
Bạn nên nhờ người làm nghề xem hợp đồng khi giá trị phần vốn lớn so với tài sản của bạn, khi công ty có nhiều hợp đồng vay hoặc bảo lãnh, khi người bán đang có tranh chấp với thành viên khác, hoặc khi phía bên kia đã có luật sư riêng soạn hợp đồng. Một buổi rà soát trước khi ký rẻ hơn rất nhiều so với một vụ kiện sau này. Nếu chưa biết bắt đầu từ đâu, bạn có thể mô tả tình huống và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết điều khoản nào trong bản nháp đang bất lợi cho mình.
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng chuyển nhượng phần vốn góp có bắt buộc công chứng không?
Luật Doanh nghiệp hiện hành không bắt buộc công chứng hợp đồng chuyển nhượng phần vốn góp. Hai bên ký là có hiệu lực, trừ khi điều lệ công ty có yêu cầu khác. Công chứng hoặc chứng thực chữ ký vẫn hữu ích khi giá trị lớn hoặc hai bên chưa tin nhau.
Có nên trả hết tiền ngay khi ký hợp đồng không?
Không nên. Lúc ký bạn chưa là thành viên công ty. Nên chia tiền theo các mốc kiểm chứng được như có văn bản từ chối quyền mua của thành viên khác, được ghi tên vào sổ đăng ký thành viên và thông tin được cập nhật trên hệ thống đăng ký doanh nghiệp.
Cam đoan và bảo đảm trong hợp đồng có tác dụng gì?
Đó là những sự thật người bán khẳng định về mình và về công ty tại ngày ký, như không có nợ ngoài danh sách đính kèm, không có vụ kiện. Nếu sau này điều đó sai, bên nhận có căn cứ đòi người bán bồi hoàn theo điều khoản đã thoả thuận.
Người bán chưa góp đủ vốn thì ghi vào hợp đồng thế nào?
Ghi rõ số vốn đã góp thực tế kèm chứng từ, tách khỏi số vốn cam kết. Giá mua nên tính theo phần đã góp, và hợp đồng nói rõ ai chịu nghĩa vụ với phần chưa góp. Tốt nhất là yêu cầu người bán góp đủ hoặc công ty điều chỉnh vốn trước khi chuyển nhượng.
Lợi nhuận năm nay chưa chia thì thuộc về ai sau khi chuyển nhượng?
Luật không tự chia hộ hai bên, nên hợp đồng phải ghi. Có thể thoả thuận lợi nhuận phát sinh trước ngày hoàn tất thuộc người bán, sau đó thuộc bên nhận, hoặc gộp vào giá mua. Không ghi thì dễ tranh chấp khi công ty chia lợi nhuận.
Khi nào nên nhờ luật sư xem hợp đồng mua phần vốn góp?
Khi giá trị phần vốn lớn so với tài sản của bạn, công ty có nhiều khoản vay hoặc bảo lãnh, người bán đang có mâu thuẫn với thành viên khác, hoặc phía bên kia đã có luật sư soạn hợp đồng. Rà soát trước khi ký luôn ít tốn kém hơn giải quyết tranh chấp sau.