Trong 3 năm kể từ ngày công ty cổ phần được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, cổ phần phổ thông của cổ đông sáng lập chỉ được tự do chuyển nhượng cho cổ đông sáng lập khác; muốn bán cho người ngoài nhóm sáng lập phải được đại hội đồng cổ đông chấp thuận. Đó là quy định của Luật Doanh nghiệp 2020, nhằm giữ nhóm người lập công ty gắn bó trong giai đoạn đầu. Người mua không biết quy định này rất dễ ký hợp đồng, trả tiền, rồi phát hiện công ty không thể ghi tên mình vào sổ đăng ký cổ đông.
Bài này dành cho người được một cổ đông sáng lập mời mua lại cổ phần trong một công ty cổ phần còn non tuổi. Bài giải thích hạn chế áp dụng cho cổ phần nào, không áp dụng cho cổ phần nào, đại hội đồng cổ đông chấp thuận ra sao, các giấy tờ bên nhận cần có, và những lỗi hay gặp. Các tỷ lệ biểu quyết cụ thể phụ thuộc vào điều lệ từng công ty, nên đối chiếu điều lệ và các lần sửa đổi luật trước khi làm.
Cổ đông sáng lập là ai và vì sao bị hạn chế
Cổ đông sáng lập là cổ đông sở hữu ít nhất một cổ phần phổ thông và ký tên trong danh sách cổ đông sáng lập khi đăng ký thành lập công ty cổ phần. Công ty cổ phần mới thành lập phải có ít nhất ba cổ đông sáng lập, và họ phải cùng nhau đăng ký mua một tỷ lệ tối thiểu tổng số cổ phần phổ thông được quyền chào bán theo luật. Nói cách khác, họ là nhóm người cam kết đứng ra gánh công ty lúc đầu.
Hạn chế chuyển nhượng trong 3 năm đầu xuất phát từ chính cam kết đó. Nếu cổ đông sáng lập có thể bán hết cổ phần cho người lạ ngay sau khi lập công ty, những cổ đông còn lại và đối tác làm ăn mất đi chỗ dựa họ đã tin. Luật không cấm hẳn, mà đặt một cửa kiểm soát: người ngoài muốn vào chỗ của cổ đông sáng lập phải được đại hội đồng cổ đông đồng ý.
Với bên nhận, điều cần nhớ là bạn mua cổ phần của một cổ đông sáng lập thì bạn trở thành cổ đông, nhưng không trở thành cổ đông sáng lập, vì bạn không ký vào danh sách cổ đông sáng lập lúc thành lập. Điều này có ý nghĩa thực tế: số cổ phần bạn nhận được không còn bị hạn chế theo quy định dành riêng cho cổ đông sáng lập nữa, khi bạn bán lại sau này.
Cổ phần nào bị hạn chế, cổ phần nào không
Bị hạn chế: cổ phần phổ thông cổ đông sáng lập đăng ký mua khi thành lập. Đây là phần cổ đông sáng lập đã cam kết lúc đăng ký thành lập. Trong 3 năm đầu, phần này chỉ được bán tự do cho cổ đông sáng lập khác; bán cho người khác phải được đại hội đồng cổ đông chấp thuận.
Không bị hạn chế: cổ phần cổ đông sáng lập mua thêm sau khi thành lập. Nếu sau ngày đăng ký thành lập, cổ đông sáng lập mua thêm cổ phần trong đợt công ty chào bán, hay mua lại của cổ đông khác, thì phần mua thêm đó không bị hạn chế theo quy định này.
Không bị hạn chế: cổ phần đã chuyển cho người không phải cổ đông sáng lập. Khi đã được chấp thuận và chuyển cho bạn, cổ phần đó không còn mang hạn chế dành cho cổ đông sáng lập.
Hết 3 năm thì sao. Sau 3 năm kể từ ngày cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, các hạn chế dành riêng cho cổ đông sáng lập đều được bãi bỏ. Cổ phần lúc đó chuyển nhượng theo nguyên tắc chung của công ty cổ phần.
Điều lệ có hạn chế riêng. Ngoài quy định của luật, điều lệ công ty có thể đặt thêm hạn chế chuyển nhượng cổ phần. Hạn chế trong điều lệ chỉ có hiệu lực khi được nêu rõ trong cổ phiếu của cổ phần tương ứng. Vì vậy bạn cần đọc cả điều lệ lẫn cổ phiếu hoặc xác nhận sở hữu của người bán.
Đại hội đồng cổ đông chấp thuận như thế nào
Việc chấp thuận do đại hội đồng cổ đông quyết, không phải hội đồng quản trị hay giám đốc. Công ty có thể triệu tập họp hoặc lấy ý kiến cổ đông bằng văn bản, tuỳ quy định trong điều lệ. Nội dung cần thông qua nên nêu rõ: tên cổ đông sáng lập chuyển nhượng, số lượng và loại cổ phần, tên người nhận, và việc đại hội chấp thuận cho chuyển nhượng.
Luật quy định cổ đông dự định chuyển nhượng cổ phần không có quyền biểu quyết về việc chuyển nhượng đó. Tức là khi đếm phiếu, phần cổ phần của người bán bị loại ra. Tỷ lệ cần để thông qua tính theo quy định của luật về nghị quyết đại hội đồng cổ đông và theo điều lệ công ty; điều lệ có thể đặt tỷ lệ cao hơn mức luật quy định chung. Bên nhận nên hỏi trước công ty sẽ áp dụng tỷ lệ nào, để đánh giá khả năng được chấp thuận.
Kết quả là một nghị quyết của đại hội đồng cổ đông kèm biên bản họp hoặc biên bản kiểm phiếu. Bên nhận nên xin một bản sao có xác nhận của công ty và giữ cùng hồ sơ mua cổ phần. Không có văn bản này, công ty không có căn cứ để ghi tên bạn vào sổ đăng ký cổ đông, và nếu vẫn ghi, việc ghi sổ có thể bị cổ đông khác phản đối sau này.
Trình tự mua cho đúng trong 3 năm đầu
Trình tự dưới đây là cách làm thận trọng từ phía bên nhận. Tên gọi văn bản có thể khác theo điều lệ, nhưng thứ tự các mốc nên giữ.
- Xem giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp để biết ngày cấp lần đầu, tính xem đã đủ 3 năm chưa.
- Xem danh sách cổ đông sáng lập trong hồ sơ đăng ký và sổ đăng ký cổ đông, xác định người bán có phải cổ đông sáng lập không và cổ phần định bán thuộc phần đăng ký lúc thành lập hay phần mua thêm.
- Đọc điều lệ và cổ phiếu hoặc xác nhận sở hữu cổ phần, kiểm tra hạn chế chuyển nhượng riêng nếu có.
- Ký thoả thuận ban đầu hoặc hợp đồng có điều kiện: hợp đồng chỉ có hiệu lực thực hiện khi có nghị quyết chấp thuận của đại hội đồng cổ đông.
- Công ty tổ chức lấy ý kiến hoặc họp đại hội đồng cổ đông, ra nghị quyết chấp thuận.
- Thanh toán theo lịch đã thoả thuận, tiền chuyển vào tài khoản đứng tên người bán.
- Công ty ghi tên bạn vào sổ đăng ký cổ đông; từ thời điểm thông tin được ghi đầy đủ, bạn trở thành cổ đông.
Nếu đại hội không chấp thuận, hợp đồng có điều kiện giúp bạn dừng lại và nhận lại khoản đặt trước theo thoả thuận, thay vì mắc kẹt với một hợp đồng không thể thực hiện.
Lỗi hay gặp và hệ quả
Những lỗi dưới đây gặp nhiều trong các giao dịch giữa người quen, khi cả bên bán lẫn bên nhận đều nghĩ "công ty nhỏ, ai để ý".
| Lỗi | Hệ quả cho bên nhận | Cách tránh |
|---|---|---|
| Không kiểm ngày cấp giấy chứng nhận lần đầu | Không biết giao dịch đang trong thời gian hạn chế | Xem ngày cấp lần đầu, không nhìn ngày thay đổi gần nhất |
| Chỉ có chữ ký của chủ tịch hội đồng quản trị đồng ý | Không thay được nghị quyết đại hội đồng cổ đông | Yêu cầu nghị quyết của đại hội đồng cổ đông |
| Đếm cả phiếu của người bán khi biểu quyết | Nghị quyết có thể bị yêu cầu huỷ | Loại phần cổ phần của người bán khi kiểm phiếu |
| Ký hợp đồng ghi lùi ngày sau mốc 3 năm | Giấy tờ không trung thực, rủi ro tranh chấp và trách nhiệm pháp lý | Làm đúng thủ tục chấp thuận, hoặc chờ đủ 3 năm rồi mới ký |
| Trả hết tiền trước khi có chấp thuận | Khó đòi lại khi đại hội không đồng ý | Hợp đồng có điều kiện, thanh toán sau nghị quyết |
Có người đề nghị cách "ký trước, chờ đủ 3 năm rồi mới ghi sổ". Cách này để bạn trong tình trạng đã trả tiền nhưng chưa là cổ đông suốt thời gian chờ, người bán vẫn biểu quyết và nhận cổ tức bằng phần cổ phần đó. Nếu thật sự muốn chờ, hãy chờ rồi mới ký và trả tiền.
Sau khi mua: quyền của bạn và điều nên làm
Từ thời điểm tên bạn được ghi đầy đủ vào sổ đăng ký cổ đông, bạn có các quyền của cổ đông phổ thông: dự họp và biểu quyết tại đại hội đồng cổ đông, nhận cổ tức theo nghị quyết, được ưu tiên mua cổ phần mới tương ứng tỷ lệ sở hữu, xem một số thông tin và tài liệu của công ty theo quy định. Một số quyền như đề cử người vào hội đồng quản trị chỉ dành cho cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu từ một tỷ lệ nhất định trở lên theo luật và điều lệ.
Với công ty cổ phần chưa niêm yết, việc thay đổi cổ đông không phải là cổ đông sáng lập thường không phải đăng ký với Phòng Đăng ký kinh doanh. Bằng chứng chính của bạn là sổ đăng ký cổ đông do công ty lưu giữ và cổ phiếu hoặc xác nhận sở hữu cổ phần công ty cấp. Hãy xin bản trích sổ có tên bạn, xin cổ phiếu hoặc giấy xác nhận, và giữ cùng nghị quyết chấp thuận và chứng từ thanh toán. Riêng trường hợp người nhận là nhà đầu tư nước ngoài, có thủ tục riêng cần làm trước.
Cuối cùng, hãy hỏi công ty có thoả thuận cổ đông nào đang ràng buộc các cổ đông hiện hữu không, ví dụ quyền bán theo, quyền kéo theo, cam kết không cạnh tranh. Những thoả thuận này không tự động ràng buộc bạn nếu bạn không ký, nhưng các cổ đông khác có thể đề nghị bạn ký tham gia như một điều kiện để chấp thuận việc bạn vào công ty.
Câu hỏi thường gặp
Cổ phần của cổ đông sáng lập bị hạn chế chuyển nhượng bao lâu?
Theo Luật Doanh nghiệp 2020, trong 3 năm kể từ ngày công ty được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Trong thời gian này, cổ phần phổ thông cổ đông sáng lập đăng ký mua khi thành lập chỉ được bán tự do cho cổ đông sáng lập khác.
Người ngoài có mua được cổ phần của cổ đông sáng lập trong 3 năm đầu không?
Được, nếu đại hội đồng cổ đông chấp thuận việc chuyển nhượng đó. Cổ đông dự định chuyển nhượng không có quyền biểu quyết về việc này. Không có nghị quyết chấp thuận thì công ty không có căn cứ ghi tên bạn vào sổ đăng ký cổ đông.
Mua cổ phần của cổ đông sáng lập thì người mua có thành cổ đông sáng lập không?
Không. Bạn trở thành cổ đông phổ thông của công ty, không phải cổ đông sáng lập, vì không ký tên trong danh sách cổ đông sáng lập khi thành lập. Cổ phần bạn nhận được không còn mang hạn chế dành riêng cho cổ đông sáng lập.
Cổ phần cổ đông sáng lập mua thêm sau khi thành lập có bị hạn chế không?
Không. Hạn chế 3 năm chỉ áp dụng cho cổ phần phổ thông cổ đông sáng lập đăng ký mua khi thành lập. Phần mua thêm sau đó được chuyển nhượng theo nguyên tắc chung, trừ khi điều lệ có hạn chế riêng được nêu trong cổ phiếu.
Chủ tịch hội đồng quản trị ký đồng ý có thay được nghị quyết đại hội đồng cổ đông không?
Không. Luật giao việc chấp thuận cho đại hội đồng cổ đông. Văn bản đồng ý của chủ tịch hay hội đồng quản trị không thay được nghị quyết này, và việc ghi sổ dựa trên văn bản đó có thể bị cổ đông khác phản đối.
Sau khi mua cổ phần có phải đăng ký với Phòng Đăng ký kinh doanh không?
Với công ty cổ phần chưa niêm yết, thay đổi cổ đông không phải cổ đông sáng lập thường không phải đăng ký với Phòng Đăng ký kinh doanh, trừ trường hợp có nhà đầu tư nước ngoài. Bằng chứng chính là sổ đăng ký cổ đông và cổ phiếu hoặc xác nhận sở hữu.