Khi sang quán, phần vô hình gồm tên quán, trang mạng xã hội, gian hàng trên ứng dụng giao đồ ăn và danh sách khách thường chiếm một phần đáng kể trong giá, nhưng mỗi thứ chuyển theo một cách khác nhau: có thứ chuyển bằng thủ tục pháp lý, có thứ phụ thuộc điều khoản của nền tảng, có thứ không được chuyển nếu thiếu sự đồng ý của chính khách hàng. Bạn cần biết rõ từng phần trước khi trả tiền cho chúng.
Một quán trà sữa có vài chục nghìn người theo dõi trên mạng, một quán cơm có điểm đánh giá cao trên ứng dụng giao đồ ăn, một tiệm bánh có nhóm khách đặt hàng quen. Người bán thường nói "giao hết cho em". Bài này tách từng phần vô hình, giải thích cách chuyển hợp lệ và những rủi ro bên nhận hay gặp sau khi đã trả tiền.
Tên quán: tên trên biển, tên hộ kinh doanh và nhãn hiệu
Chữ "tên quán" có thể chỉ ba thứ khác nhau. Thứ nhất là cái tên người ta gọi và viết trên biển hiệu. Thứ hai là tên hộ kinh doanh hay tên doanh nghiệp đã đăng ký với cơ quan đăng ký kinh doanh. Thứ ba là nhãn hiệu đã được cấp văn bằng bảo hộ. Ba thứ này có cách chuyển hoàn toàn khác nhau, và một quán nhỏ thường chỉ có thứ nhất và thứ hai.
Tên hộ kinh doanh gắn với đăng ký của người bán; nó không chuyển sang bạn theo kiểu sang tên. Bạn đăng ký hộ kinh doanh mới theo tên mình và đặt tên cho hộ mới, có thể giống hoặc gần với tên cũ nếu cơ quan đăng ký chấp nhận, sau khi hộ cũ đã chấm dứt. Tên trên biển hiệu nếu chưa đăng ký nhãn hiệu thì về pháp lý không ai có độc quyền, nên người bán sau này cũng có thể dùng lại ở chỗ khác, trừ khi bạn có cam kết hạn chế trong hợp đồng.
Nếu tên quán đã được bảo hộ nhãn hiệu, việc chuyển cho bạn cần hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu nhãn hiệu và thủ tục đăng ký tại cơ quan quản lý nhà nước về sở hữu công nghiệp; theo luật sở hữu trí tuệ, hợp đồng chuyển nhượng loại quyền này chỉ phát sinh hiệu lực khi đã được đăng ký. Chi tiết thủ tục nhãn hiệu là một chủ đề riêng mà chuyên trang về nhãn hiệu đi sâu; ở đây bạn chỉ cần nhớ: nhãn hiệu không tự đi theo quán.
Trang mạng xã hội của quán: những gì cần làm khi bàn giao
Trang của quán trên mạng xã hội không phải tài sản được đăng ký ở cơ quan nhà nước mà là một tài khoản trên nền tảng, chịu điều khoản sử dụng của nền tảng đó. Việc chuyển thường diễn ra qua phân quyền quản trị. Những điều bạn nên làm:
- Xác định trang là trang doanh nghiệp hay tài khoản cá nhân. Trang doanh nghiệp có cơ chế thêm, bớt người quản trị; tài khoản cá nhân của người bán dùng để bán hàng thì không nên nhận, vì gắn với danh tính của họ và điều khoản nền tảng thường không cho phép chuyển nhượng.
- Được thêm vào với quyền quản trị cao nhất bằng tài khoản của chính bạn, sau đó người bán tự gỡ quyền của mình và của những người quản trị cũ khác, như nhân viên cũ, người chạy quảng cáo.
- Kiểm phần kết nối khác: tài khoản quảng cáo, phương thức thanh toán quảng cáo, các ứng dụng kết nối, hộp thư liên kết. Thẻ thanh toán quảng cáo của người bán nên được gỡ để tránh tranh chấp chi phí.
- Đổi thông tin liên hệ trên trang như địa chỉ, số điện thoại, giờ mở cửa sang thông tin của bạn.
- Ghi vào biên bản bàn giao ngày giờ chuyển quyền, số người theo dõi tại thời điểm đó và cam kết người bán không lấy lại quyền quản trị.
Một số nền tảng có quy định riêng về việc đổi tên trang hay hợp nhất trang. Nếu bạn định đổi tên quán, nên đọc kỹ quy định của nền tảng trước, vì đổi tên quá nhiều có thể bị hạn chế.
Gian hàng trên ứng dụng giao đồ ăn
Gian hàng trên ứng dụng giao đồ ăn là quan hệ hợp đồng giữa người bán quán và nền tảng. Khi đăng ký, nền tảng thường yêu cầu giấy tờ đăng ký kinh doanh, giấy tờ tuỳ thân và tài khoản ngân hàng nhận tiền của chủ quán. Khi chủ quán đổi, điều khoản của đa số nền tảng yêu cầu cập nhật thông tin chủ sở hữu theo quy trình của họ, hoặc đăng ký một gian hàng mới. Việc chỉ đưa mật khẩu cho bạn dùng tiếp là cách làm rủi ro.
Rủi ro thứ nhất là tiền. Nếu tài khoản nhận tiền vẫn của người bán, doanh thu đơn hàng sẽ chảy về tài khoản của họ, và bạn phụ thuộc vào việc họ chuyển lại. Rủi ro thứ hai là trách nhiệm: khi có khiếu nại về an toàn thực phẩm hay đơn hàng, nền tảng và cơ quan quản lý nhìn vào người đứng tên gian hàng. Rủi ro thứ ba là nền tảng phát hiện thông tin không khớp và khoá gian hàng.
Điểm đánh giá và lượt bình luận có chuyển sang gian hàng mới hay không tuỳ chính sách từng nền tảng. Bạn nên cùng người bán liên hệ bộ phận hỗ trợ đối tác của nền tảng trước khi chốt giá, hỏi rõ thủ tục chuyển chủ và những gì giữ lại được. Nếu điểm đánh giá không chuyển được, phần giá trả cho nó cần được tính lại.
Danh sách khách hàng và dữ liệu cá nhân
Danh sách khách là dữ liệu cá nhân. Tên, số điện thoại, địa chỉ giao hàng của khách là dữ liệu cá nhân. Pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân yêu cầu việc thu thập, sử dụng và chuyển giao dữ liệu phải có căn cứ, thường là sự đồng ý của chính người có dữ liệu cho mục đích cụ thể.
Chuyển cả danh sách có rủi ro. Người bán giao cho bạn một tệp số điện thoại khách để bạn nhắn tin mời mua hàng, trong khi khách chưa từng đồng ý việc dữ liệu được chuyển cho chủ mới, có thể làm cả hai bên vi phạm quy định về dữ liệu cá nhân. Quy định trong lĩnh vực này đã được nâng lên thành luật, nên bạn cần đối chiếu văn bản hiện hành.
Cách làm an toàn hơn. Người bán thông báo tới khách việc quán đổi chủ, giới thiệu bạn và để khách tự quyết có tiếp tục nhận thông tin hay không. Nhóm khách trên ứng dụng nhắn tin có thể được chuyển quyền quản trị nhóm kèm thông báo rõ cho các thành viên.
Ghi vào hợp đồng. Hợp đồng sang nhượng nên nói rõ dữ liệu khách được chuyển theo cách nào, người bán cam kết đã có sự đồng ý của khách hay sẽ hỗ trợ thông báo, và người bán xoá bản lưu sau khi bàn giao.
Tổng hợp: chuyển thế nào và nên trả bao nhiêu niềm tin
Bảng sau giúp bạn nhìn nhanh từng phần vô hình khi định giá và soạn hợp đồng:
| Phần vô hình | Cách chuyển hợp lệ | Điểm cần ghi trong hợp đồng |
|---|---|---|
| Tên trên biển hiệu chưa đăng ký | Không cần thủ tục; không ai có độc quyền | Cam kết người bán không dùng lại tên ở gần trong một thời gian |
| Tên hộ kinh doanh | Hộ cũ chấm dứt; bạn đăng ký hộ mới | Thời hạn người bán chấm dứt hộ cũ |
| Nhãn hiệu đã bảo hộ | Hợp đồng chuyển nhượng và đăng ký tại cơ quan sở hữu công nghiệp | Giá riêng; nghĩa vụ phối hợp làm thủ tục |
| Trang mạng xã hội | Phân quyền quản trị theo điều khoản nền tảng | Ngày chuyển, gỡ quyền người cũ, cam kết không lấy lại |
| Gian hàng giao đồ ăn | Theo quy trình đổi chủ của nền tảng hoặc đăng ký mới | Tài khoản nhận tiền, xử lý điểm đánh giá, thời điểm chuyển |
| Danh sách khách | Thông báo cho khách, dựa trên sự đồng ý | Cam kết về sự đồng ý, cách thông báo, xoá bản lưu |
Khi phần nào không chuyển được như người bán hứa, giá trả cho phần đó cũng nên được giảm hoặc hoàn lại. Vì vậy, chia giá sang nhượng theo từng phần, kể cả phần vô hình, là cách bảo vệ bạn tốt nhất.
Những rủi ro sau khi đã trả tiền
Rủi ro phổ biến nhất là người bán vẫn giữ một quyền quản trị ẩn, rồi một ngày đổi tên trang, đăng thông báo quán chuyển địa điểm, hoặc dùng trang để quảng cáo quán mới của họ. Vì vậy cần kiểm danh sách người quản trị ngay sau khi nhận, và định kỳ kiểm lại trong vài tháng đầu. Đổi mật khẩu, bật xác thực nhiều lớp cho tài khoản của bạn cũng là việc nên làm ngay.
Rủi ro thứ hai là thông tin trên trang không khớp với thực tế quán sau khi đổi chủ, như món, giá, giờ mở cửa. Khách cũ thấy khác lạ có thể để lại đánh giá xấu. Một thông báo đổi chủ minh bạch, kèm cam kết giữ chất lượng, thường được khách đón nhận tốt hơn việc giấu chuyện đổi chủ.
Cũng đừng quên phần số điện thoại đặt hàng in trên bao bì, tờ rơi, biển hiệu. Nếu đó là số thuê bao cá nhân của người bán, khách cũ gọi vào sẽ đến tay họ chứ không phải bạn. Việc chuyển quyền sử dụng thuê bao phải làm theo thủ tục của nhà mạng với giấy tờ của cả hai bên; nếu người bán không muốn chuyển, bạn nên đổi số mới sớm và cập nhật ở mọi nơi khách có thể thấy, thay vì để khách gọi nhầm trong nhiều tháng.
Rủi ro thứ ba là tranh chấp về nội dung cũ, chẳng hạn ảnh người mẫu, nhạc nền, bài viết do người bán thuê làm mà quyền sử dụng chưa rõ. Nếu trang có nhiều nội dung như vậy, bạn nên hỏi người bán về quyền sử dụng hoặc gỡ những nội dung không chắc chắn. Khi phần vô hình chiếm giá trị lớn trong tổng giá, việc nhờ người làm nghề soát hợp đồng là khoản chi xứng đáng.
Câu hỏi thường gặp
Sang quán có được dùng tiếp tên quán cũ không?
Nếu tên chưa được đăng ký nhãn hiệu, bạn có thể dùng tiếp trên biển hiệu, nhưng không có độc quyền. Tên hộ kinh doanh phải đăng ký mới theo tên bạn. Nếu tên đã bảo hộ nhãn hiệu, cần hợp đồng chuyển nhượng và đăng ký tại cơ quan sở hữu công nghiệp.
Nhận chuyển trang mạng xã hội của quán thế nào cho an toàn?
Người bán thêm bạn làm quản trị cao nhất bằng tài khoản của chính bạn, sau đó tự gỡ quyền của mình và những người quản trị cũ. Kiểm tài khoản quảng cáo, phương thức thanh toán và ghi việc chuyển quyền vào biên bản bàn giao.
Dùng tiếp tài khoản gian hàng giao đồ ăn của chủ cũ có sao không?
Rủi ro. Tiền đơn hàng vẫn về tài khoản người cũ, trách nhiệm khi có khiếu nại vẫn gắn với người đứng tên, và nền tảng có thể khoá gian hàng nếu thông tin không khớp. Nên làm thủ tục đổi chủ theo quy trình của nền tảng hoặc đăng ký mới.
Người bán quán có được giao danh sách số điện thoại khách không?
Danh sách khách là dữ liệu cá nhân, việc chuyển giao cần có căn cứ hợp pháp, thường là sự đồng ý của khách. Cách an toàn là người bán thông báo cho khách về việc đổi chủ và để khách tự quyết có tiếp tục nhận thông tin hay không.
Điểm đánh giá trên ứng dụng giao đồ ăn có chuyển sang chủ mới không?
Tuỳ chính sách từng nền tảng. Có nơi cho cập nhật chủ sở hữu và giữ lịch sử, có nơi yêu cầu mở gian hàng mới. Nên cùng người bán hỏi bộ phận hỗ trợ đối tác của nền tảng trước khi chốt giá cho phần này.
Có nên trả tiền riêng cho phần thương hiệu và trang mạng xã hội?
Nên chia giá theo từng phần, kể cả phần vô hình. Khi một phần không chuyển được như người bán hứa, bạn có căn cứ rõ để yêu cầu giảm giá hoặc hoàn lại khoản tương ứng mà không phải thương lượng lại toàn bộ.